De vraag is niet meer óf je je moet voorbereiden op Q-Day, maar hoe, en hoe snel. Google heeft 2029 als eigen deadline gezet voor de overstap naar post-quantumcryptografie. Volgens de CNSA 2.0 FAQ van de NSA (versie 2.1, december 2024) moeten nieuwe aankopen voor Amerikaanse nationale-veiligheidssystemen vanaf 1 januari 2027 voldoen, moet apparatuur die CNSA 2.0 niet aankan uiterlijk 31 december 2030 zijn uitgefaseerd, en moeten de CNSA 2.0-algoritmen per 31 december 2031 in gebruik zijn; de NSA wil dat alle nationale-veiligheidssystemen in 2035 quantumbestendig zijn (de volledige NSA-tijdlijn). Dat zijn deadlines, geen voorspellingen van Q-Day. Organisaties die op versleutelde data draaien, hebben een beperkte tijd om een grote omschakeling van hun infrastructuur af te ronden. Omdat grote cryptografische migraties doorgaans drie tot zeven jaar duren, had de voorbereiding eigenlijk gisteren al moeten lopen.
Deze gids beschrijft de praktische stappen waar beveiligingsteams, CISO's en CTO's nu mee bezig zouden moeten zijn.
Stap 1: maak een volledige cryptografische inventaris
Begin meteen
Voordat je kunt migreren, moet je weten wát je migreert. Een cryptografische inventaris is een systematisch overzicht van elke plek waar je organisatie publieke-sleutelcryptografie gebruikt. Denk aan TLS-certificaten op webservers en interne diensten, SSH-sleutels voor beheerderstoegang, certificaten voor het ondertekenen van code, VPN-tunnels, e-mailversleuteling (S/MIME, PGP), HSM's en TPM's, en elke applicatie die sleutels uitwisselt of digitaal ondertekent.
De meeste organisaties ontdekken tijdens dit proces dat ze veel meer cryptografie gebruiken dan gedacht. Schaduw-IT, systemen die bij overnames zijn meegekomen en koppelingen met derden maken de inventaris groter. Tools voor certificaatbeheer, netwerkscans en code-analyse helpen bij het automatisch opsporen, maar de uitkomsten moet altijd een mens nakijken, omdat cryptografische afhankelijkheden vaak nergens beschreven staan.
NIST's Cybersecurity Practice Guide SP 1800-38 beschrijft uitgebreid hoe je een cryptografische inventaris opbouwt. CISA heeft aanvullende richtlijnen gepubliceerd die specifiek over de overstap naar post-quantumcryptografie gaan. NIST beschrijft in IR 8547 (definitief sinds 27 oktober 2026) welke algoritmen quantumkwetsbaar zijn en na 2030 worden afgeraden: precies wat je in je inventaris zoekt.
Stap 2: prioriteer op levensduur en gevoeligheid van data
Week 2–4
Niet alle versleutelde data loopt hetzelfde risico. Het grootste risico zit in data die lang geheim moet blijven en vandaag wordt verstuurd of opgeslagen. Medische dossiers, juridische communicatie, financiële transactiegeschiedenis, intellectueel eigendom en overheidscommunicatie die jaren of decennia vertrouwelijk moeten blijven, lopen het meeste risico op nu oogsten, later ontcijferen-aanvallen.
Deel je data in niveaus in: data die na 2029 nog vertrouwelijk moet zijn (eerst migreren), data die 2 tot 5 jaar vertrouwelijk moet blijven (daarna migreren) en data waarvan de vertrouwelijkheid binnen 2 jaar vervalt (minder urgent). Zo zet je beperkte middelen in op de risico's die er voor jouw organisatie echt toe doen.
Voor de meeste organisaties hoort in de hoogste categorie: langlopende klant- of patiëntdossiers, vertrouwelijke juridische communicatie, bedrijfsgeheimen en alle data waarvoor regels een lange bewaartermijn voorschrijven (bijvoorbeeld financiële administratie en zorgdata).
Stap 3: stap over op de NIST-standaarden voor post-quantumcryptografie
Planningsfase
NIST heeft in 2024 zijn eerste standaarden voor post-quantumcryptografie definitief gemaakt. Dit zijn de algoritmen waar je naartoe migreert:
ML-KEM (CRYSTALS-Kyber), de hoofdstandaard voor sleutelencapsulatie (het veilig afspreken van een geheime sleutel). Gebruik deze overal waar je nu RSA- of Diffie-Hellman-sleuteluitwisseling gebruikt, zoals bij TLS, versleutelde bestandsopslag en e-mailversleuteling.
ML-DSA (CRYSTALS-Dilithium), de hoofdstandaard voor digitale handtekeningen. Gebruik deze overal waar je nu RSA- of ECDSA-handtekeningen gebruikt, zoals bij het ondertekenen van code, certificaatautoriteiten en het waarmerken van documenten.
SLH-DSA (SPHINCS+), een handtekeningschema op basis van hashfuncties. Behoudender dan ML-DSA en gebaseerd op andere wiskunde; nuttig waar je extra zekerheid wilt voor het geval een specifiek algoritme een zwakke plek blijkt te hebben.
In maart 2025 koos NIST daarnaast HQC als vijfde algoritme: een schema op basis van foutcorrigerende codes dat dient als reserve voor ML-KEM en op heel andere wiskundige aannames rust. Wie HQC in zijn architectuur meeneemt, is verzekerd tegen een mogelijke toekomstige zwakte in cryptografie op basis van roosters (lattices).
Stap 4: gebruik hybride versleuteling als brug
Uitvoeringsfase
Van de ene op de andere dag volledig overstappen van klassieke naar post-quantumcryptografie is voor de meeste organisaties niet realistisch. De praktische aanpak is hybride versleuteling: klassieke en post-quantumalgoritmen tegelijk gebruiken en hun uitkomsten combineren, zodat een verbinding veilig is zolang één van beide algoritmen ongebroken is. Vergelijk het met een deur met twee sloten van verschillende fabrikanten: een inbreker moet ze allebei openkrijgen. Hybride versleuteling beschermt je tegen Q-Day zonder een gat in je beveiliging te slaan als er later toch zwakke plekken in post-quantumalgoritmen worden gevonden.
Grote TLS-bibliotheken en cloudaanbieders ondersteunen hybride sleuteluitwisseling al. Google Chrome, Firefox en Cloudflare gebruiken sinds 2024 hybride TLS met X25519+ML-KEM. Laat je TLS afhandelen door een grote cloudaanbieder, dan heb je misschien al gedeeltelijke bescherming zonder dat je iets hebt ingesteld, maar controleer het, want de standaardinstellingen verschillen per dienst en versie.
Voor je eigen diensten is overstappen op TLS 1.3 met ML-KEM-sleuteluitwisseling de stap met het meeste effect op korte termijn. De meeste moderne TLS-bibliotheken (OpenSSL 3.x, BoringSSL, wolfSSL) hebben experimentele of stabiele ondersteuning voor ML-KEM. Hybride modus aanzetten kost weinig; de bescherming is direct.
Stap 5: neem leveranciers en de toeleveringsketen mee
Doorlopend
Je cryptografische beveiliging is zo sterk als de zwakste schakel in je keten. Migreer je je eigen systemen, maar wissel je gevoelige data uit met partners, leveranciers of clouddiensten die nog niet zijn overgestapt, dan blijft het oogst-en-ontcijferrisico voor al die data bestaan.
Neem post-quantumgereedheid op in je beveiligingsbeoordeling van leveranciers. Vraag je belangrijkste technologieleveranciers naar hun planning voor de overstap naar post-quantumcryptografie en welke algoritmen ze testen. Leg voor bedrijfskritische koppelingen, zoals betaalverwerkers, identiteitsproviders en cloudopslag, in contracten vast dat hun migratieplanning aansluit op die van jou.
Dit is vooral belangrijk voor financiële instellingen (zie Q-Day en bankieren), zorgorganisaties en elke sector waarin data tussen veel organisaties stroomt die van elkaars beveiliging afhankelijk zijn.
Stap 6: maak een migratieplan met 2029 als uiterste grens
Strategische planning
De Q-Day-tijdlijn geeft een lastig planningsprobleem: de datum is onzeker, maar de migratie kost hoe dan ook een vaste hoeveelheid tijd. Reken je terug vanaf Googles deadline van 2029, een doel dat het bedrijf voor zijn eigen migratie stelde, dan heeft een migratie die in 2026 begint drie jaar tot de afronding. Voor grote organisaties met complexe infrastructuur is drie jaar krap.
Een praktisch plan kan er zo uitzien: 2026, cryptografische inventaris en indeling van data afronden; 2027, hybride TLS op alle diensten die naar buiten gericht zijn, en beginnen met het migreren van de data-opslag met de hoogste prioriteit; 2028, interne diensten en de infrastructuur voor sleutelbeheer migreren; 2029, de migratie van oude systemen afronden, met een audit en validatie. Plan reservetijd in voor vertraging bij leveranciers en onverwachte afhankelijkheden.
Bestuur doet hier ter zake. De overstap naar post-quantumcryptografie is geen gewoon IT-project. Hij vraagt zichtbaarheid tot in de raad van bestuur, een eigen budget en één eindverantwoordelijke, meestal de CISO of CTO. Organisaties die het probleem voor zijn, deden dat omdat hun leiding begreep wat er op het spel stond en het werk daarom financierde.
Wat je als individu kunt doen
Voor individuen loopt de Q-Day-dreiging vooral via de producten en diensten die ze gebruiken. De stappen met het meeste effect zijn indirect: je software bijwerken (zodat je meeprofiteert van TLS-verbeteringen zodra die worden uitgerold), diensten gebruiken die publiek hebben toegezegd over te stappen op post-quantumcryptografie, en beseffen dat communicatie die heel lang geheim moet blijven, zoals juridische documenten, gevoelige zakelijke onderhandelingen en gezondheidsinformatie, en die je vandaag verstuurt, risico kan lopen.
Het meest directe risico voor individuen zit in cryptovaluta. Wallets die ECDSA gebruiken, waaronder de meeste Bitcoin-wallets, zijn kwetsbaar voor Q-Day-aanvallen op elk adres waarvan al eens geld is uitgegeven (waardoor de publieke sleutel zichtbaar is). Heb je veel waarde in cryptovaluta, zoek dan uit hoe kwetsbaar je wallet is en volg de quantumdreiging voor Bitcoin terwijl de discussie over migratiepaden zich ontwikkelt.